Þetta eru aðeins þrjú orð en þau eru eins og töfrasetning því þau hafa þann einstaka eiginleika að vekja um leið með hverjum manni einhverja sérstaka tilfinningu. Sjaldan er þessi tilfinning eins hjá tveimur mönnum. Líkt og áhrifin af tónlist. Alveg eins og tónlistin finna þessi þrjú orð greiða leið að sanna anda mannsins, því sem heitir »ég«. Vitaskuld aðeins hjá þeim sem ekki halda andanum inniluktum og glötuðu við það hinu sanna eðli mannsins hér á jörð.
En þessi þrjú orð vekja strax upp og ósjálfrátt með sérhverju mannsbarni minningar frá einhverju fyrra æviskeiði. Þær lifna við fyrir hugskotssjónum þess, og samtímis þessari mynd tilfinning sem henni tengist.
Fremur saknaðarþrá hjá einum, angurvær hamingja hjá öðrum, en einnig hljóðlát löngun sem nær að rætast. Hjá öðrum hins vegar stolt, bræði, hryllingur eða hatur. Ævinlega hvarflar hugurinn til einhvers sem maðurinn eitt sinn upplifði, sem hafði óvenjuleg áhrif á hann en sem hann taldi sömuleiðis löngu gleymt og grafið.
En með honum er ekkert gleymt né grafið, ekkert glatað af því sem hann upplifði fyrrum innra með sér í raun og sannleika. Allt það getur hann enn eignað sér, sem raunverulega og þar með óforgengilega reynslu. En reyndar aðeins reynslu! Annað verður ekki til með þeim orðum.
Þetta skyldi maðurinn íhuga með fullri athygli, og þá verður honum brátt ljóst hvað raunverulega bærist innra með honum og hvað kalla má dautt, sálarlausa skel tilgangslausra minninga.
Tilgang og hlutverk í þágu mannsins, og þá megum við ekki sjá fyrir okkur líkamann, á aðeins það eitt sem snart hann nógu djúpt í jarðvistinni, til að setja mark sitt á sálina, mark sem fyrnist ekki, verður ekki máð í burtu. Aðeins það sem setur mark sitt af þessu tagi hefur áhrif á mótun mannssálarinnar og síðan einnig á hvatningu andans til frekari þroska.
Í reynd höfum við aðeins upplifað og tileinkað okkur það sem setti slíkt mark á okkur. Allt annað streymir hjá án þess að eftir verði tekið eða stuðlar í besta falli að því að láta viðburði þroskast upp í það að verða að svo eftirminnilegum atvikum.
Vel sé þeim sem getur gert tilkall til svo margra kröftugra upplifana, hvort heldur í gleði eða sorg, því þær eru það verðmætasta sem nokkur mannssál tekur með sér á ferð sinni yfir í handanheima. –
Það sem skilningurinn einn og sér nær fram að kalla, eins og algengt er nú á dögum, gagnast aðeins ef rétt er á haldið til að létta undir með líkamlegri jarðvist. Þetta er, strangt til tekið, eiginlegt lokatakmark sérhverrar athafnar skilningsgáfunnar! Þegar öllu er á botninn hvolft er aldrei til neinn annar árangur. Þetta gildir um allan skólalærdóm, sama á hvaða sviði, og í allri vinnu, hvort heldur á vegum ríkis eða innan heimilisins, í hverjum einstökum manni eða með hverri þjóð, að lokum með öllu mannkyninu.
En því miður hafa allir hlutir kosið að fela sig eingöngu skilningsgáfunni á vald, skilyrðislaust, og eru því fjötraðir niður í þunga hlekki jarðneskra takmarka hugtakamáttarins, sem hlaut og hlýtur vitaskuld að hafa í för með sér óheillavænlegar afleiðingar í öllum gjörðum og athöfnum.
Til er aðeins ein undantekning frá þessu á gjörvallri jörðinni. Undantekninguna er ekki að finna hjá kirkjunni, eins og svo margur hyggur, og eins og vera bæri, heldur í listinni! Í henni skipar skilningurinn óhjákvæmilega annað sæti. Hins vegar, í listum þar sem skilningurinn skipar öndvegi fellur hún samstundis niður á stall handverksins, hana setur mjög niður, fyrirstöðulaust og óumdeilanlega. Rökrétt afleiðing sem er svo einföld í eðli sínu að annað er óhugsandi. Ekki er unnt að tilfæra eina einustu undantekningu.
Sömu rökfærslu má síðan að sjálfsögðu við hafa hvar sem er annars staðar! Vekur það manninn ekki til umhugsunar! Nú hlýtur hulan að falla frá augum. Þeim sem hugsar og þeim sem vegur og metur segir þetta skýrum orðum að í öllu öðru sem skilningsgáfan hefur á valdi sínu geti aðeins verið um eftirlíkingu að ræða, það sem verðminna er! Þessi staðreynd ætti að sýna manninum fram á hver staða skilningsgáfunnar er frá náttúrunnar hendi þegar sönn verðmæti skulu sköpuð!
Hingað til spratt listin ein úr athöfnum lifandi anda, af tilfinningunni. Hún ein á að baki náttúrulegan, það er eðlilegan og heilbrigðan uppruna og tilurð. En andinn tjáir sig ekki gegnum skilningsgáfuna heldur gegnum tilfinningarnar og birtist aðeins í því sem við almennt nefnum »sálarástand«. Einmitt það sem óendanlega stoltur skilningsmaðurinn í dag hæðist oft og hlær að. Hann hæðist þannig að því dýrmætasta í manninum, já, því sem í reynd gerir manninn að manni!
Skilningsgáfan og andinn eiga ekkert sammerkt. Kjósi maðurinn umbætur á öllum sviðum verður hann að gefa gaum að orðum Krists: »Af verkum þeirra skuluð þér þekkja þá!«. Nú er sú stund runnin upp að þetta rætist.
Það eru aðeins andans verk sem í sér fela, allt frá uppruna sínum, lífið, og þá um leið endingu og varanleika. Allt annað er dæmt til að hrynja til grunna að blómaskeiðinu loknu. Þegar ávextirnir skulu tíndir koma holir innviðirnir í ljós!
Lítið einfaldlega á söguna! Það er aðeins verk andans, listin, sem lifir áfram, lifir þjóðirnar, sem hrundu til grunna vegna lífvana kulda skilningsgáfunnar. Margrómuð vitneskja hennar gat ekki forðað þeim frá því. Egyptar, Grikkir, Rómverjar fóru á sömu leið, síðar einnig Spánverjar og Frakkar, og nú Þjóðverjar – en sönn listaverk lifa þá alla! Þau geta aldrei farið forgörðum. En það kom enginn auga á strangan gang lögmálanna á bak við þessar endurtekningar. Það hvarflaði ekki að nokkrum manni að leiða hugann að raunverulegum rótum þessa þungbæra böls.
Í stað þess að leita þeirra og stöðva í eitt skipti fyrir öll endurtekna hnignun samþykktu menn hana í blindni og létu berast með þessum »óumbreytileika«, með kveinstöfum og gremju.
Nú bitnar þetta að lokum á öllu mannkyni! Marga eymdina eigum við þegar að baki, en verri er í vændum. Mikið harmakvein berst um þéttar raðir þeirra sem hún hefur þegar náð til.
Minnist allra þeirra þjóða sem hlutu að tortímast um leið og blómaskeið þeirra rann upp, á hátindi skilningsgáfunnar. Væntanlegir ávextir blómaskeiðsins voru alls staðar þeir sömu! Siðleysi, blygðunarleysi og ofneysla á marga lund, og á eftir komu óhjákvæmilega hnignun og niðurbrot.
Afdráttarlaus líkindin dyljast ekki nokkrum manni! Og sérhver hugsandi maður hlýtur að finna fyrir mjög skýrri rökfestu ströngustu lögmála í þessari atburðarás.
Allar urðu þessar þjóðir að viðurkenn, hver á fætur annarri, að mikilfengleiki þeirra, máttur og dýrð voru tálsýn ein, aðeins viðhaldið með valdbeitingu og þvingunum, en ekki byggð á heilbrigðum grunni.
Opnið augun í stað þess að hika! Lítið í kringum ykkur, lærið af því sem liðið er, berið það saman við boðskapinn sem ykkur var fluttur þegar fyrir mörg þúsund árum, og þið hljótið að finna rætur tærandi bölsins sem eitt er ábyrgt fyrir þeim hindrunum sem aftra mannkyni frá því að rísa upp.
Leið hinnar almennu upprisu verður ekki fær fyrr en bölið hefur endanlega verið upprætt. Þá fyrst verður leið upprisunnar opin til langframa, því hún getur fólgið í sér lifandi anda, sem áður var ómögulegt. –
Áður en lengra er haldið ætla ég að útlista nánar hvað andi er, sem hið eina raunverulega lifandi í manninum. Andi er hvorki skrýtla né skilningur! Andi er heldur ekki áunnin vitneskja. Sá maður er ranglega sagður »andríkur« sem margt nam, las, sá og lætur vel að ræða um fræði sín við aðra. Eða nær að hrífa áheyrendur með snjöllum hugdettum og hnyttnum tilsvörum.
Andi er allt annað. Hann er sjálfstætt fyrirbæri, ættað úr heimi jafningja sömu gerðar, en sá hluti heimsins er öðru vísi en sá hluti heimsins sem jörðin og þá um leið líkaminn eiga rót sína að rekja til. Andlegi heimurinn er ofar, hann myndar efri og léttasta hluta sköpunarverksins. Þessi andlegi þáttur mannsins hefur það hlutverk, eðli sínu samkvæmt, að hverfa aftur til andans vídda um leið og allir efniskenndir hjúpar hafa leyst utan af honum. Sú þrá losnar úr læðingi við ákveðið þroskastig og leiðir hann síðan upp til jafningja sinna sömu tegundar, sem draga hann til sín vegna aðdráttarafls síns.*
Andi á ekkert skylt við jarðneska skilningsgáfu heldur aðeins þá eigind sem við nefnum »sálarástand«. Andríkur merkir því það sama og »í góðu sálarástandi«, góðu sálrænu jafnvægi, en ekki »fullur skilnings«.
Til að eiga hægara með að greina þarna á milli notar maðurinn einmitt setninguna: »Einu sinni var!«. Mjög margir leitendur finna þar strax ákveðna útskýringu. Líti þeir betur í eigin barm geta þeir séð hvað í jarðlífinu til þessa hefur gagnast sálu þeirra eða hvað nýttist þeim eingöngu við að komast af og létta þeim vinnuna í jarðnesku umhverfi sínu. Það er að segja, hvað var ekki aðeins einhvers virði í jarðnesku lífi heldur einnig í handanheimum, og hvað nýttist eingöngu í jarðneskum tilgangi en var verðlaust í handanheimum. Annað af þessu getur maðurinn haft með sér yfir, en hitt skilur hann hins vegar eftir við brotthvarf sitt sem eitthvað sem aðeins tilheyrir þessum heimi, þar eð það kemur honum ekki að neinum notum framar. Það sem hann skilur eftir er hins vegar aðeins verkfæri til jarðneskra nota, hjálpartól jarðlífsins, annað ekki.
Verði síðan verkfæri beitt á annan og víðtækari hátt, mun ofar, þá er það eðlilega ekki fyllilega samboðið þessari hæð, það er á röngum stað, ýmsu er ábótavant sem dregur mjög óheillavænlegan dilk á eftir sér þegar fram líða stundir.
Þessu verkfæri tilheyrir fyrst og fremst jarðnesk skilningsgáfa, sem er afurð mannsheilans og hlýtur því ávallt að fela í sér þær takmarkanir sem gerðar sinnar vegna setja öllu líkamlegu-grófgerðu skorður. Og afurð verður aldrei öðru vísi en uppruninn. Hún verður ævinlega tengd upprunanum, gerð hans. Sama gildir um þau verk sem afurðin skilar.
Af því leiðir hvað skilningsgáfuna áhrærir þrengsta, aðeins jarðneskan hugtakamátt, fast skorðaðan við tíma og rúm. Þar eð hann er upprunninn í grófgerða efnisheiminum, sem ekki felur í sér neitt eigið líf, er hann á sama hátt án lifandi krafts. Þessi staðreynd skilar sér augljóslega einnig áfram yfir í öll verk skilningsgáfunnar, sem þar af leiðandi er ógerningur að byggja nokkuð lifandi inn í verk sín.
Í þessu óumbreytilega lögmáli er fólginn lykillinn að þeim hryggilegu atburðum sem eiga sér stað á meðan á tilvist mannsins á þessari litlu jörð stendur.
Við verðum loksins að fara læra að gera greinarmun á anda og skilningsgáfu, lifandi kjarna mannsins og verkfæri hans! Verði verkfærið sett ofar lifandi kjarnanum, eins og hingað til, hljótast af því veilar afurðir sem fela í sér kím dauðans strax við fæðingu, og hið lifandi, æðsta, dýrmætasta fær ekki svigrúm, binst og er haldið fjarri nauðsynlegum athöfnum sínum uns það rís frjálst en ófullburða upp úr óumflýjanlegum rústum hins andvana mannvirkis.
En ímyndum okkur nú í stað »einu sinni var« spurninguna: »Hvernig var umhorfs áður fyrr?« Þá horfa málin svo sannarlega öðruvísi við. Hér er augljóslega stór munur á. Fyrsta spurningin ávarpar tilfinningarnar sem eru í tengslum við andann. Síðari spurningin beinir orðum sínum hins vegar að skilningsgáfunni. Við það spretta allt aðrar myndir fram. Þær eru strax að fyrra bragði þröngar, kaldar, án lifandi hlýju, því skilningsgáfan hefur ekkert annað að bjóða.
En það sem mannkynið gerir sig einkum sekt um er að alveg frá upphafi setti það á háan stall, tilbað hátíðlega og dansaði í kringum þessa skilningsgáfu, sem aðeins getur skapað gloppótt lífvana fyrirbæri. Henni var ætlað rúm sem aðeins var heimilt að veita andanum.
Þetta upphaf stríðir í öllum atriðum gegn fyrirmælum skaparans og þar af leiðandi gegn náttúrunni vegna þess að þau eru hluti þeirrar atburðarásar sem rætur eiga í náttúrunni. Þess vegna færir okkur ekkert að sönnu markmiði heldur hlýtur allt að mistakast þegar að uppskerunni kemur. Annað er óhugsandi, þetta er eðlileg og fyrirsjáanleg framvinda.
Það er aðeins á hreinum tæknilegum sviðum sem hlutirnir ganga svona fyrir sig, í öllum iðngreinum. Í tækni hefur skilningsgáfan náð mjög langt og á enn eftir að gera um ókomna tíð! Þessi staðreynd staðfestir hins vegar sannleiksgildi útskýringa minna. Tæknin er og verður alltaf og í öllum hlutum aðeins jarðnesk, andvana. Þar eð skilningsgáfan er sömuleiðis í öllum jarðneskum fyrirbærum, nær hún að þroskast fádæma vel innan tækninnar, koma þar miklu til leiðar. Þar er hún á réttum stað, þar á hún heima!
En þar sem »lífsneisti«, það er að segja eitthvað raunverulega mannlegt þarf að koma við sögu, er skilningsgáfan eðli sínu samkvæmt ófullnægjandi og getur því ekki komið að gagni njóti hún ekki handleiðslu andans! Því líf er aðeins að finna í andanum. Árangur innan tiltekinnar tegundar, getur aðeins átt sér stað fyrir tilstilli athafna sömu tegundar. Jarðnesk skilningsgáfa á því aldrei eftir að hafa áhrif í andanum! Af þessum sökum voru það stórfelld afglöp mannkynsins þegar skilningsgáfan var sett skör ofar en lífið.
Maðurinn sneri þannig algerlega við hlutverki sínu, gegn eðlilegum ákvörðunum skaparans, sneri hlutunum að heita má á hvolf þegar hann leiddi til öndvegis jarðneska skilningsgáfuna, sem aðeins er ætlað annað sæti, í stað lifandi andans, sem er ætlað öndvegið. Af þessu leiðir síðan, eðlilega, að framvegis er hann nauðbeygður til að leita með erfiðismunum neðanfrá og upp, en þar er fyrir skilningsgáfan og takmarkaður hugtakamáttur hennar sem hindrar allt frekari víðsýni, í stað þess að geta öðlast yfirsýn með hjálp andans.
Kjósi hann að vakna til lífsins neyðist hann fyrst til að »breyta formerkjunum«. Færa það sem nú er í efsta sæti, skilningsgáfuna, niður í sitt eðlilega sæti og hefja andann til öndvegis á ný. Þessi umskipti reynast nútímamanninum hreint ekki auðveld lengur. –
Við það að umhverfa hlutunum svona gersamlega gegn vilja skaparans, það er að segja gegn náttúrulögmálunum, varð hið eiginlega »syndafall« til og allar þær óendanlegu skelfingar sem af því leiddi vegna þess að það óx yfir í að verða að »erfðasyndinni«, því að það að gera skilningsgáfuna að alræðisafli hafði í för með sér að heilinn þroskaðist einstrengingslega vegna þess hversu einhliða honum var sinnt og hann látinn starfa, þannig að það var aðeins sá hluti hans sem sinnti störfum skilningsgáfunnar sem dafnaði, hinn hlutinn hlaut að hrörna. Þetta olli síðan því að þessi hrumi, vanrækti hluti er ekki til annars nýtur en að vera óáreiðanlegur draumóraheili, og er þar að auki undir sterkum áhrifum frá svonefndum dagheila sem stýrir skilningsgáfunni.
Sá hluti heilans sem á að vera brúin yfir til andans, eða öllu heldur brú andans yfir til alls sem jarðneskt er, er af þessum sökum lamaður, tengsl rofin eða hafa að minnsta kosti rýrnað mjög, og því batt maðurinn endi á allar aðgerðir andans og girti þar með fyrir þann möguleika að gæða skilningsgáfuna »sál«, andríki og lífi.
Það hefði átt að ala báða hluta heilans eins upp, í sameiginlegri samstilltri iðju, eins og allt í líkamanum. Hér á jörð er það andinn sem leiðir, skilningsgáfan framkvæmir. Að starfsemi líkamans, og meira að segja hann sjálfur, verði af þessum sökum aldrei eins og þeim ber að vera, er augljóst. Þessa atburðarás er eðlilega að finna í öllu! Vegna þess að með þessu móti vantar það sem mestu máli skiptir í allt sem jarðneskt er!
Með því að girða svona fyrir verður líka auðskilið hvernig guðdómurinn fjarlægðist og varð framandlegur á sama tíma. Þangað lá ekki lengur neinn vegur.
Því fylgdi afturámóti að endingu sá ókostur að vegna sífellt víðtækari erfða fæðist árþúsundum saman hvert einasta mannsbarn á jörðinni með svo stóran fremri skilningsheila að sérhvert barn er af þessum sökum þegar í upphafi ofurselt skilningsgáfunni þegar þessi heili hefur tekið til starfa að fullu. Gjáin milli þessara tveggja hluta heilans er nú orðin svo breið, starfsskilyrðin svo ólík, að hjá all flestu fólki verður engin breyting til hins betra nema að undangengnum hamförum.
Skilningsmaðurinn í dag er ekki lengur eðlilegur maður heldur skortir hann allan þroska aðalhluta heilans, sem er hluti hins fullkomna manns, vegna þess að hann var látinn hrörna árþúsundum saman. Sérhver skilningsmaður er undantekningarlaust aðeins með bæklað venjulegt heilabú! Krypplingar heilans ráða því í mörg þúsund ár fyrir jörðinni, líta á venjulega menn sem fjendur og reyna að halda þeim niðri. Í hrumleika sínum telja þeir sér trú um að þeir komi miklu til leiðar, og vita ekki að venjulegur maður getur komið tífalt meiru til leiðar og skapað varanleg verk sem eru fullkomnari en núverandi amstur! Leiðin að þessum hæfileikum er opin þeim sem eru í reynd einlægir í leit sinni!
En skilningsmaður á ekki svo hægt með að verða fær um að skilja eitthvað sem tengist starfsemi þessa hrörnaða hluta heila hans! Hann getur það hreinlega ekki þótt hann vildi og úr þröngu sjálfsköpuðu fylgsni sínu hæðist hann að öllu því sem utan seilingar hans liggur og sem hann á í reynd, vegna þess hve þroskaheftur og óeðlilegur heili hans er, aldrei eftir að geta skilið.
Í þessu liggur einmitt skelfilegasti hluti bölvunarinnar sem af villum hans leiðir. Skilyrðislaus samstillt samvinna beggja hluta heila venjulegs manns er endanlega óhugsandi hjá þeim skilningsmönnum sem nefnast efnishyggjumenn. –
Að vera efnishyggjumaður er ekki lofsyrði heldur staðfesting á því að heilinn sé hrörnaður.
Á jörðinni hefur því hingað til ríkt óeðlilegur heili, og áhrif hans hafa að sjálfsögðu að endingu leitt til óstöðvandi hruns allra hluta, vegna þess að allt sem hann vill koma til leiðar felur eðlilega í sér misræmi og veilur allt frá upphafi, vegna hrörnunarinnar.
Við því er ekkert lengur að gera og við verðum að horfa róleg á hrunið færast yfir á eðlilegan hátt. En þá rennur líka upp dagur upprisu andans og nýs lífs! Þræli skilningsgáfunnar í árþúsundaraðir verður þannig ýtt til hliðar fyrir fullt og allt! Hann mun aldrei aftur geta risið upp vegna þess að sönnunin og eigin reynsla þvinga hann til að beygja sig sjálfviljugur, sjúkur og andlegur fátæklingur, undir þann sem hann fékk ekki skilið. Hann fær aldrei aftur tækifæri til að rísa upp gegn andanum, hvorki með háðsglósum né undir yfirskini valdbeitingar hins réttláta, eins og guðssyninum var sýnd, og hann varð að berjast gegn.
Þá var enn hægt að afstýra miklum harmi. En ekki lengur, því nú er ekki lengur unnt að styrkja rýrt sambandið milli heilahlutana tveggja.
Sem fyrr eiga margir skilningsmenn eftir að hæðast að útlistunum þessa erindis en eins og ævinlega áður, án þess að tilfæra nokkur einustu málefnaleg gagnrök fyrir utan slagorðin tóm. En sérhver einlægur leitandi og hugsandi maður hlýtur að skilja slíka blinda ákefð sem enn eina sönnun þess sem ég var að útskýra. Þetta fólk er ófært um það, jafnvel þótt það reyni. Við skulum því líta á það núna sem sjúklinga sem brátt verða hjálpar þurfi, og … bíðum þess af þolinmæði.
Það krefst hvorki baráttu né valdbeitingar að þvinga fram nauðsynlegar framfarir, því endalokin koma af sjálfu sér. Einnig í þessum efnum kemur eðlileg atburðarás til skjalanna í óumbreytanlegum lögmálum allra víxlverkana af miskunnarleysi og í fyllingu tímans. – –
Þá mun »nýtt kyn« verða til eins og svo oft hefur verið boðað. Það verður ekki aðeins með tilkomu nýfæddra barna, eins og þegar hefur gerst í Kalíforníu og Ástralíu, þar sem fæddust börn gædd »nýju skilningarviti«, heldur gerist það fyrst og fremst hjá núlifandi fólki sem innan skamms »öðlast sýn« fyrir tilstilli margra atvika sem gerast munu. Þá verður það gætt sama »skilningarviti« og nýburarnir, því þetta skilningarvit er ekkert annað en hæfileikinn til að standa í þessum heimi með opnum og óheftum anda sem lætur ekki takmarkanir skilningsgáfunnar aftra sér framar. Erfðasyndin þurrkast þar með út!
Allt þetta á samt ekkert skylt við »dulræna hæfileika« sem svo eru nefndir. Þetta er einvörðungu eðlilegur maður eins og honum ber að vera! Að »öðlast sýn« kemur »skyggnigáfu« ekkert við heldur merkir að »öðlast innsýn í«, verða einhvers vísari.
Mennirnir verða þá færir um að líta á alla hluti fordómalaust, sem merkir ekkert annað en að dæma. Þeir sjá skilningsmanninn eins og hann er í raun og veru með þeim takmörkunum sem eru bæði honum og umhverfi hans svo skaðvænlegar, en hann er um leið uppruni hrokafullrar drottnunargirni og ímyndaðrar alvisku sem þeim fylgja.
Þeir munu líka sjá hvernig allt mannkyn hefur liðið undir þessu oki með reglubundnum hætti árþúsundum saman, ýmist á einu formi eða öðru, og hvernig erfðasyndin vann líkt og krabbamein gegn þroska mannsandans sem er megintilgangur tilveru mannsins. Það fer ekkert framhjá þeim, heldur ekki sú nöturlega vissa að sorgin, öll þjáning, sérhver hrösun hlaut að gerast sem afleiðing þessa böls og að betrun gat aldrei orðið vegna þess að innsýn í hlutina var fyrirfram útilokuð út af því hve takmarkaður hugtakamátturinn var.
En með því að vakna svona til vitundar lauk líka öllum áhrifum og ítökum skilningsmannsins. Um alla framtíð, því þar með hefst nýtt skeið mannkynsins þar sem ekki er rúm fyrir hið gamla.
Þá rennur upp nauðsynlegur sigur andans yfir dvínandi skilningi, eins og hundruð þúsunda hafa svo lengi þráð. Þá mun renna upp fyrir mörgum villuráfandi hópum að þeir hafa túlkað hugtakið »skilningsgáfa« á alrangan hátt. Flestir túlkuðu það einfaldlega sem skurðgoð, algerlega umyrðalaust, eingöngu vegna þess að hinir túlkuðu það þannig og vegna þess að allir fylgismenn þessa þóttust, með valdboði og löggjöf, vera óskeikulir, takmarkalausir drottnarar. Margir gera sér þar af leiðandi ekki það ómak að svipta hulunni af því tómi og þeim ágöllum sem leyndust þar að baki.
Reyndar eru þeir margir sem barist hafa áratugum saman gegn þessum óvini af þrautseigju og sannfæringu, leynt og á stundum ljóst, og hafa stundum þurft að líða mikla raun þess vegna. En þeir berjast án þess að þekkja óvininn! Og það kom að sjálfsögðu niður á árangrinum. Þetta var fyrirfram dæmt til að mistakast. Sverð bardagamannanna voru ekki nægilega beitt því þeir hjuggu í þau skörð í marklausum orrustum. Þessar marklausu orrustur hröktu þá líka afsíðis yfir í tómarúm, þar sólunduðu þeir kröftum sínum og ollu aðeins sundrungu í eigin röðum.
En það er aðeins til einn óvinur alls mannkyns: Hingaðtil óheft drottnun skilningsgáfunnar! Það var syndafallið mikla, alvarlegasta sök mannsins sem leiddi til alls þess böls sem á eftir fór. Það leiddi til erfðasyndarinnar og það er líka andkristur sem boðað er að muni upp rísa. Sem betur færi á að orða sem svo að drottnun yfir skilningsgáfu er verkfæri hans og vegna þess er mannkynið á valdi hans. Hans, fjandmanns Guðs, andkrists sjálfs … Lúsífers!**
Við erum í miðri hringiðunni! Hann býr í hverjum manni, reiðubúinn að tortíma honum því aðgerðir hans gera menn samstundis fráhverfa Guði. Hann sker á brott andann um leið og hann kemst til valda.
Því skal maðurinn vera vel á verði. –
Skilningsgáfu sína á hann þó ekki að skerða þessa vegna heldur gera hana að verkfæri sínu, því sem hún er, en ekki að ráðandi vilja. Ekki að drottnara!
Maður hins nýja kyns mun aðeins geta litið til fyrri tíma með viðbjóði, hryllingi og blygðun. Eins og okkur líður þegar við stígum inn í gamlan pyntingaklefa. Í því birtast okkur einnig illir ávextir kaldrar skilningshyggju. Því um það verður tæpast deilt að maður með aðeins smávegis sálarvott og þar með andlegt atgervi hefði aldrei látið sér annan eins hrylling til hugar koma! Reyndar er málum ekki öðru vísi háttað núna þegar öllu er haldið til haga, en yfirborðið er fágaðra, og eymd fjöldans er jafn illt afsprengi og pyntingar einstaklinga áður fyrr.
Ef maðurinn lítur um öxl, hættir hann aldrei að hrista höfuðið yfir því sem hann sér. Hann mun spyrja sig hvernig það mátti vera að menn umbáru þegjandi þessi mistök árþúsundum saman. Svarið liggur í augum uppi: Með valdi. Það er sama hvert litið er, alls staðar blasir það við. Burtséð frá tímum grárrar forneskju þurfum við ekki annað en að stíga inn í umrædda pyntingaklefa sem víða má sjá enn þann dag í dag og voru í notkun þar til fyrir ekki svo löngu.
Okkur hryllir við þegar við sjáum þessi gömlu tól. Þvílík kaldlynd grimmd sem í þeim býr, þvílíkur skepnuskapur! Það er varla nokkur maður nú til dags sem efast um að í þessum verkum fyrri tíma bjó stórfelldur glæpur. Á glæpamönnunum var þar með framinn enn stærri glæpur. En margur saklaus maðurinn var hrifsaður frá fjölskyldu og frelsi og varpað í þessar hvelfingar. Þvílík kvein, þvílík sársaukahróp sem hér glumdu frá þeim sem voru þar gjörsamlega varnarlausir og ofurseldir kvölurum sínum. Þar varð fólk að líða þjáningar sem vekja í huga manns aðeins hrylling og viðurstyggð.
Hver og einn spyr sig ósjálfrátt hvort það hafi verið mannlega gerlegt að vinna slík óhæfuverk á öllu þessu varnarlausa fólki, og það auk þess undir yfirskini réttlætisins. Réttlætis sem aðeins fékkst knúið fram með valdi. Og síðan voru í framhaldi af því þvingaðar fram með líkamsmeiðingum játningar hinna grunuðu svo hægt væri að myrða þá með hægð. Jafnvel þó svo að játningarnar fengjust aðeins þvingaðar fram til að losna undan þessum vitfirrtu líkamlegu kvölum, nægðu þær dómurunum engu að síður því þeir þurftu þeirra með til að geta uppfyllt »orð« laganna. Skyldu þeir sem voru svona takmarkaðir hafa talið sig geta hvítþvegið sig á þennan hátt frammi fyrir guðlegum vilja og losnað undan óstöðvandi störfum grunnlögmálanna um víxlverkun?
Annað hvort var allt þetta fólk úrhrök harðsvíruðustu glæpamanna sem dirfðust að rétta yfir öðrum, eða þarna opinberaðist á skýran hátt sjúkleg takmörkun jarðneskrar skilningsgáfu. Eitthvert miðjumoð kemur ekki til greina.
Samkvæmt guðlegum sköpunarlögmálum ætti hver einasti háttsettur embættismaður, hver einasti dómari, óháð því hvaða embætti hann gegnir hér á jörð, aldrei að aðhafast neitt í skjóli embættis síns heldur ber honum, eins og öllum öðrum, að bera sjálfur, einn og óstuddur, fulla ábyrgð á embættisgjörðum sínum. Og ekki aðeins andlega heldur einnig jarðneska. Þá hugsar hver og einn af mun meiri alvöru, alúð. Og svonefndar »misgjörðir« munu örugglega koma mun sjaldnar fyrir sem og afleiðingar þeirra, sem aldrei verður hægt að bæta fyrir. Alveg burtséð frá líkamlegum og sálrænum þjáningum þeirra sem fyrir þeim verða, og ættingjum þeirra.
En nú skulum við virða nánar fyrir okkur þann kafla þessara ferla sem lýtur að því sem kallað er »galdranornir«!
Sá sem átti þess einhvern tíma kost að líta í dómaskjöl yfir slíkan málflutning á sér enga ósk heitari en að verða aldregi talinn til þessa mannkyns. Sá sem kunni á þeim tíma eitthvað fyrir sér varðandi lækningajurtir, hvort heldur af eigin reynslu eða frá öðrum, og sem á þennan hátt linaði þjáningar annarra sem um það báðu, var miskunnarlaust tekinn og pyntaður og átti enga undankomuleið aðra en þá að láta lífið á báli, hafi líkami hans ekki þegar guggnað undan þessari grimmd.
Jafnvel líkamleg fegurð gat á þeim tíma verið nægileg ástæða, sér í lagi skírlífi, sem ekki var öllum þóknanlegt.
Og síðan skelfingar rannsóknarréttarins! Það eru tiltölulega fá ár liðin frá því »þá«!
Við skynjum þetta óréttlæti á sama hátt nú og fólk gerði á þeim tíma. Því þá voru menn enn ekki í sama mæli í úlfakreppu »skilningsgáfunnar«, hjá þeim brutu tilfinningar, andinn, sér enn leið fram stöku sinnum.
Verðum við ekki enn þann dag í dag vör við algerar takmarkanir í hvívetna? Óábyrga heimsku?
Vissulega er þetta nefnt í hálfkæringi og menn yppta öxlum, en í reynd er allt óbreytt. Einstrengingslegur hrokinn gagnvart öllu sem ekki verður skilið er enn sem fyrr fyrir hendi! Í stað pyntinganna eru nú komnar opinberar háðsglósur gagnvart öllu því sem maður fær ekki skilið fyrir sakir eigin takmarkana.
Nú væri viðeigandi að menn litu í eign barm, vafningalaust, og hugleiddu sinn gang í fullri alvöru. Skilningshetjur, það er að segja ekki fyllilega venjulegt fólk, telur hvern þann prettara, já oft frammi fyrir dómstólum, sem er þeirrar náttúru að vita eitthvað sem öðrum er hulið, sér jafnvel með augum fíngerða efnisheimsins inn í hinn fíngerða efnisheim eins og væri það sjálfsagt mál, sem innan skamms verður ekki dregið í efa, hvað þá hatrammlega barið niður.
Og vei þeim sem ekki kann að bregðast við slíku, heldur greinir, eins og ekkert hafi í skorist, frá því sem hann sá og heyrði. Hann mun skelfast það eins og kristnir menn forðum á tímum Neró og morðóðra fylgisveina hans.
Og sé hann frekari hæfileikum gæddur, sem hreinræktaðir skilningsmenn munu aldrei geta skilið, verður hann eltur uppi miskunnarlaust, borinn rógi, hrakinn í útlegð sé hann ekki öllum að skapi, og sé þess nokkur kostur gerður »óskaðlegur« eins og það er orðað svo snyrtilega. Slíkt veldur ekki nokkrum manni samviskubiti. Slíkir menn eru enn í dag réttdræpir í augum hvers manns sem er í hjarta sínu stundum mjög saurugur. Því takmarkaðri sem hann er, þeim mun stærri er vitfirring kænskunnar og hneigðin til stærilætis.
Við höfum ekkert lært af því sem fram fór áður fyrr, pyntingunum og brennunum og hjákátlegum réttarhöldunum! Því enn í dag er hverjum sem er heimilt að ata auri og móðga það sem óhefðbundið er og torskilið, óátalið. Rétt eins og fyrrum.
Og enn verri en dómstólarnir var rannsóknarrétturinn sem runninn var undan rifjum kirkjunnar. Hér drukknuðu nístingsóp hinna pyntuðu í bænakvaki hinna frómu. Þeir hæddust að vilja Guðs í sköpunarverkinu! Fulltrúar kirkjunnar þess tíma sönnuðu með þessu að þeir báru hvorki skynbragð á sannan boðskap Krists, né heldur guðdóminn og sköpunarvilja hans, en óbifanleg lögmál hans er að finna í sköpunarverkinu og eru þar að störfum, óbreytt frá örófi alda til eilífðar nóns.
Guð gaf mannsandanum í eðli sínu frjálsan ákvörðunarvilja. Þar, og aðeins þar getur hann þroskast á þann hátt sem honum ber, slípast og þróast að fullu. Aðeins þarna á hann þess kost. En verði girt fyrir þennan frjálsa vilja er það hindrun, ef ekki beinlínis harkaleg brottvísun.
En kristnar kirkjur, eins og mörg trúarbrögð, börðust gegn guðlegum ákvæðum af þessu tagi, snérust gegn þeim af fyllstu grimmd. Með pyntingum og að endingu dauða hugðust þær þvinga fólk til að fara leiðir, bera fram játningar sem stríddu gegn sannfæringu þess, gegn vilja þess. Og brutu þar með gegn boðorði Guðs. En ekki nóg með það heldur öftruðu þær fólki frá eigin andlegu framförum og þeyttu þeim til baka svo árhundruðum skipti.
Hefði þar örlað á svo ekki væri nema neista af sannri tilfinningu, það er að segja anda, þá mátti og gat slíkt ekki hent! Það var þannig kuldi skilningsgáfunnar sem olli ómanneskjulegu eðli.
Líkt og margur páfinn sem sannanlega hefur látið beita eitri og kuta til að hrinda jarðneskum óskum sínum og markmiðum í framkvæmd. Slíkt gat aðeins hent í valdatíð skilningsgáfunnar sem á sigurgöngu sinni braut allt undir sig, eirði engu. –
Og yfir öllu sveif og svífur óbreytilegur og óbifanlegur vilji skapara okkar. Þegar stigið verður yfir í handanheima afklæðist maðurinn öllum klæðum jarðnesks valds og því skjóli sem þau veittu. Nafn hans, staða, allt er skilið eftir. Yfirum gengur aðeins fátæk mannssál til þess eins að taka á móti, bragða á, því sem hún sáði til. Hér þekkist ekki ein einasta undanþága! Vegur hennar liggur um allt gangvirki skilyrðislausrar víxlverkunar guðlegs réttlætis. Þar er hvorki að finna kirkju né ríkisvald, heldur aðeins stakar sálir sem hver og ein verður krafin reikningsskila fyrir sérhverja misgjörð sem hún vann!
Hver sá sem braut gegn vilja Guðs, það er, syndgaði í sköpunarverkinu, er ofurseldur afleiðingum þessara brota. Sama hver í hlut á og á hvaða forsendum verkið var framið. Hvort sem um er að ræða einstakling í skjóli kirkjuskrúða, dómarakápu … Glæpur gegn líkama eða sál er og verður glæpur! Því fær ekkert breytt, heldur ekki yfirskin réttlætis, sem er hreint ekki alltaf réttlátt því lögin sömdu vitaskuld engir aðrir en skilningsmenn og þar af leiðandi óhjákvæmilega haldnir jarðneskum takmörkunum.
Nægir þar að líta á réttarfarið í mörgum ríkjum, sér í lagi í Mið- og Suðurameríku. Þeim sem í dag leiðir ríkisstjórnina og nýtur allrar virðingar gæti á morgun verið varpað í fangelsi sem glæpamanni eða hann tekinn af lífi ef andstæðingi hans tekst að hrifsa til sín völdin með valdi. Takist honum það ekki verður hann, í stað þess að verða viðurkenndur sem ríkisstjóri, talinn glæpamaður og veitt eftirför. Og allar stjórnvaldsstofnanir þjóna jafn fúslega hvorum þeirra sem er. Jafnvel víðförull ferðalangur þarf oft að skipta um skoðun þegar farið er á milli landa, líkt og að hafa fataskipti, ef hann ætlar alls staðar að gera sér vonir um góðar viðtökur. Það sem telst glæpur í einu landi er oft í næsta landi heimilt, meira en það, ef til vill meira að segja æskilegt.
Slíkt er vitaskuld aðeins gerlegt þar sem ríkja afsprengi jarðneskrar skilningsgáfu, aldrei þar sem menn umgangast skilningsgáfuna sem verkfæri hins lifandi anda, því þeim sem hlýðir á rödd andans mun aldrei sjást yfir lögmál Guðs. Og þar sem þau eru lögð til grundvallar getur ekkert á skort, þar eru engar gloppur heldur aðeins ein heild sem færir hamingju og frið. Tjáningarform andans verða hvarvetna í grundvallaratriðum ævinlega ein og hin sömu. Milli þeirra verða aldrei nein átök.
Lækningalist, réttarlist, sú list að ráða fyrir ríki verða aldrei annað en ófullburða handverk ef þær grundvallast einvörðungu á skilningsgáfunni og hlutur andans er þar enginn. Öðru vísi getur þetta ekki verið. Þá er að sjálfsögðu alltaf gengið út frá hinum rétta skilningi hugtaksins »andi«. –
Vitneskja er afurð en andinn er líf og verðmæti þess og kraft er eingöngu unnt að miða við samband þess við uppruna andans. Því nánara sem þetta samband er, þeim mun dýrmætari, áhrifameiri verður hlutur upprunans. Því veikara sem þetta samband er, þeim mun fjarlægari, ókunnugri, einrænni og veikari hlýtur hlutur þess, það er að segja maðurinn hverju sinni, að verða.
Allt eru þetta svo einföld og sjálfsögð sannindi að manni er fyrirmunað að skilja hvernig villuráfandi skilningsmenn geta æ ofan í æ gengið framhjá þeim sem blindir væru. Því það sem rótin aflar þiggur stofninn, blómið og ávöxturinn! Hér birtist enn eitt dæmið um takmarkanir skilningsgáfunnar. Í sveita síns andlitis hafa þeir reist um sig múr og nú geta þeir hvorki horft yfir hann og enn síður í gegnum hann.
Öllum andlega lifandi mönnum hljóta þeir, með hrokafullu-drambsömu háðsglotti sínu, stærilæti og vanþóknun í garð annarra, ekki eins djúpt sokkinna þræla, oft að koma fyrir sjónir sem fátæk, sjúk hirðfífl sem verða að fá að vera í friði í vitfirringu sinni, þrátt fyrir meðaumkun sem til þeirra er borin, vegna þess að takmarkaður skilningur þeirra lætur þá ganga skeytingarlausa fram hjá augljósum sannindamerkjum hins gagnstæða. Sérhvert ómak í þá veru að ætla að koma hér einhverjum bótum til leiðar líkist einna helst því að ætla að lækna sjúkan líkama með því að sveipa hann nýrri glansandi kápu.
En efnishyggjan hefur þegar náð hátindi sínum og hlýtur nú hvarvetna að gefast upp og hrynja til grunna. Og ekki án þess að hrifsa með sér margt gott. Fylgismenn hennar eru nú þegar komnir að ystu mörkum þekkingar sinnar, og verk þeirra og brátt þeir sjálfir munu gera þá ráðvillta, án þess að þeir skynji hyldýpið sem opnast fyrir fótum þeirra. Brátt verða þeir eins og hjörð án hirðis, milli þeirra ríkir þá gagnkvæm tortryggni, hver heldur í sína átt og telur sig þó vera yfir aðra hafinn. Umhugsunarlaust, og af gömlum vana.
Með öllum ytri einkennum innra tóms munu þeir að endingu steypast blindir ofan í hyldýpið. Enn telja þeir það anda sem þó er aðeins afurð eigin heilabús. En hvernig getur dautt efni alið af sér lifandi anda? Þeir eru í mörgu stoltir yfir nákvæmri hugsun sinni og skilja eftir skefjalausar óverjandi eyður í mikilvægustu málum.
Hvert nýtt skref, hver tilraun til betrunar eru dæmd til að fela í sér andvana verk skilningsgáfunnar og þannig fyrstu merki óumflýjanlegs hruns.
Allt sem ég segi í þessa veru er hvorki spádómur né forspá heldur óumbreytanleg afleiðing sköpunarviljans sem lífgar allt og þeirra lögmála sem ég útskýri í fyrirlestrum mínum. Sá sem fer í anda með mér þessar skýrt mörkuðu leiðir hlýtur einnig að fá yfirsýn yfir og skynja nauðsynleg endalokin. Og ummerkin eru þegar komin í ljós.
Það er kvartað og kveinað, horft með viðurstyggð á hvernig afsprengi efnishyggjunnar birtast á formi sem telja verður nánast óhugsandi. Það er grátbænt og beðið um lausn undan kvalræðinu, betrun, bata frá takmarkalausu fallinu. Þeir fáu sem enn gátu forðað einhverjum hræringum sálarlífs úr fárviðrisflóði þessarar ótrúlegu atburðarásar, sem köfnuðu ekki andlega í almennu hruninu sem í blekkingu sinni skrifaði skýrum stöfum »framfarir« á enni sér, þeim líður eins og þeir væru útlægir, eftirlegukindur og sálarlausir meðbræður þeirra á nýjum tímum líta þá líka þessum augum og hlæja að þeim.
Allir þeir sem voru nógu hugrakkir til að slást ekki í för með fjöldanum eiga skilið lárviðarsveig! Sem urðu kyrrir eftir í snarbrattri brautinni niðurávið!
Það er svefngengill sem telur slíkt enn vera ógæfu sína! Opnið augun! Sjáið þið ekki að allt það sem íþyngir ykkur er nú þegar upphaf skyndilegra endaloka efnishyggjunnar sem enn virðist við völd? Byggingin er öll að hruni komin án tilverknaðar þeirra sem þjáðust og enn munu þjást þess vegna. Skilningshyggja mannkynsins hlýtur nú að uppskera það sem til var sáð fyrir þúsundum ára, vökvað, alið upp og hampað.
Langur tími í augum mannanna, stuttur tími í augum sístarfandi mylluhjóla Guðs í sköpunarverkinu. Sama hvert litið er, hvarvetna birtist uppgjöf. Fjarar út og safnast ógnandi fyrir líkt og þungur veggur til þess eins að æða niður og færa djúpt á kaf dýrkendur sína. Þetta er miskunnarlaust lögmál víxlverkunarinnar sem birtist á þennan skelfilega hátt vegna þess að í öll þessi árþúsund hefur engin breyting átt sér stað í átt til hins æðra, þrátt fyrir margvíslega reynslu, heldur hefur þvert á móti ranga leiðin verið breikkuð.
Þið hikendur, stundin er runnin upp! Verið upplitsdjörf, þið sem áður urðuð að drúpa höfði andspænis svo miklu óréttlæti og heimsku. Horfist óhikað í augu við andstæðinginn sem þannig kaus að kúga ykkur!
Gömlu skrautklæðin eru þegar tætt og snjáð. Í gegnum götin skín loks í hið sanna eðli. Óörugg en af óskertum hroka gægist út um þau lúin og sljó afurð mannlegs heilabús, skilningurinn, sem lét hefja sig á stall andans, skilningssljór!
Takið óhikað bindið frá augum og litist vandlega um. Jafnvel skjót yfirferð yfir annars vandað dagblað opinberar vökulu auga býsna margt. Þar má sjá hvernig reynt er af alefli að halda í fyrri dýrð. Með hroka og klaufskum látalátum er reynt að hylja skilningsleysið sem hvarvetna verður augljósara. Með smekklausu orðavali hyggjast menn oft fella dóma um eitthvað sem þeir hafa augljóslega ekki nokkra einustu þekkingu á.
Meira að segja vel meinandi fólk leitar nú athvarfs á óheillabrautum til þess eins að þurfa ekki að viðurkenna hversu margt það er sem ofvaxið er skilningi þeirra, sem það þó setti allt traust sitt á til þessa. Það skynjar ekki hvað tilburðir þess eru broslegir, sér ekki hvernig skín í auða og sístækkandi bletti. Ráðvillt og blindu slegið mun það brátt standa frammi fyrir sannleikanum og horfa sorgmætt yfir líf sitt sem forgörðum fór og viðurkenna um leið skömmustulegt að þar sem það áður hugði visku var um heimsku að ræða.
Hversu langt eru málin komin í dag? Vöðvafjallið sigrar! Er nokkurs staðar til sá vísindamaður sem með þrotlausu starfi í áratugi fann lyf sem veitti hundruðum þúsunda manna á ári hverju, stórum sem smáum, vörn og hjálp gegn banvænum sjúkdómum, að hann fagnaði viðlíka sigrum og hnefaleikakappi sem ber niður meðbróður sinn af grófri jarðneskri grimmd? Og gagnast það á einhvern hátt þó ekki væri nema einni einustu mannssál? Aðeins jarðneskt, allt er jarðneskt, það er að segja lágkúra í gjörvöllu sköpunarverkinu! Allt í anda gullkálfs skilningsgáfunnar. Sem sigur þessa jarðbundna sýndarleirfursta yfir innikróuðu manneðli! – –
Og enginn verður þessarar hraðferðar niður í skelfilegt djúpið var.
Sá sem verður hennar var sveipar sig hjúpi þagnarinnar, þess meðvitaður í blygðun sinni, að hann verður til athlægis þegar hann tekur til máls. Þægileg víma, en í henni býr þó vaxandi grunsemd um vanmáttinn. Og um leið og grunsemdin vaknar rís allt enn frekar til varnar, af þrjósku, hégóma og ekki hvað síst í ótta og skelfingu gagnvart því sem koma skal. Það vill enginn fyrir nokkurn mun leiða hugann að endalokum þessara stóru mistaka! Menn ríghalda sér í glæsihýsi liðinna árþúsunda sem líkist í öllu Babelsturni og bíður sömu örlaga!
Efnishyggjan sem stóð óhögguð til þessa hefur í sér fólginn brodd dauðans sem verður greinilegri með hverjum mánuðinum. –
En í margri mannssál kennir óróa, alls staðar, um allan heim! Yfir ljóma sannleikans hvílir aðeins þunnt lag gömlu, röngu skoðananna sem fyrsti andvari hreinsunarinnar blæs á brott, til þess að í ljós komi bjarmi kjarnans sem síðan sameinast mörgum öðrum og breiðir út ljósgeisla sína sem stíga munu upp sem þakkarlogi í átt til ríkis bjartrar gleði við fætur skaparans.
Þá mun hefjast langþráð þúsundáraríkið sem bíður okkar sem stórt vonarstirni í bjarma fyrirheitanna!
Og þá losnar allt mannkynið loks undan syndinni stóru gegn andanum sem hélt honum föngnum hér á jörð með skilningsgáfunni! Þannig verður þetta að rétta veginum til baka til eðlilegs horfs, vegi vilja skaparans sem vill að verk mannanna séu stór og sem um streymi lifandi tilfinningar! En sigur andans verður um leið sigur hreinustu ástar!
* Erindi: »Ég er upprisan og lífið…!«
** Erindi: »Andkristur«.
* * *